تنزل جایگاه بینالمللی جشنواره تئاتر فجر را نمیتوان صرفاً یک تغییر ساختاری یا تصمیم اجرایی کوتاهمدت تلقی کرد. این اقدام، بیش از هر چیز، نشانهای نگرانکننده از عقبنشینی سیاست فرهنگی کشور از عرصه دیپلماسی هنری و گفتوگوی جهانی است؛ عقبنشینیای که عملاً با آرزوی دیرینه شبکه نفوذ فرهنگی همراستا شده است. جریانی که سالهاست میکوشد حضور مؤثر و مستقل فرهنگ و هنر نظام جمهوری اسلامی ایران را در عرصه بینالمللی کمرنگ، کنترلپذیر یا حذف کند.
در این راستا جشنواره بین المللی تئاتر فجر، با همه نقدهایی که همواره متوجه آن بوده، یکی از معدود بسترهای رسمی ارتباط تئاتر ایران با جهان به شمار میرفت؛ بستری که میتوانست محل تبادل تجربه، معرفی ظرفیتهای بومی و نمایش تنوع هنری کشور باشد. کاهش یا حذف مؤلفه بینالمللی این جشنواره، در عمل به معنای محدود کردن همین ظرفیت و تقلیل آن به رویدادی صرفاً داخلی است؛ رویکردی که پیامدهای آن فراتر از یک جشنواره، دامان کل فضای تئاتر حرفهای کشور را میگیرد.
اما متاسفانه آنچه در چهلوچهارمین جشنواره تئاتر فجر رخ داد، بهروشنی بازتاب همین رویکرد انقباضی است؛ رویکردی که به جای اصلاح ضعفها و ارتقای کیفیت تعاملات جهانی، سادهترین راه یعنی حذف مسئله را برگزیده است. نتیجه چنین تصمیمی، نه صیانت از فرهنگ، بلکه نوعی خودتحریمی فرهنگی است که میدان را برای روایتسازی یکسویه دیگران درباره هنر ایران خالی میگذارد.
در شرایطی که بسیاری از کشورها از هنر بهعنوان ابزار قدرت نرم بهره میبرند، تضعیف جایگاه بینالمللی جشنواره تئاتر فجر، تصمیمی نادرست و پرهزینه است؛ تصمیمی که اگرچه ممکن است با توجیههای مدیریتی یا بودجهای مطرح شود، اما در نهایت به کاهش اثرگذاری فرهنگی ایران در سطح منطقهای و جهانی میانجامد. بازنگری در این مسیر، نه یک مطالبه صنفی، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ سرمایه نمادین تئاتر ایران است.
در همین رابطه «سید وحید فخر موسوی» دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به دلیل عدم حضور گروه های تئاتر کشورهایی که ارتباط صمیمی با ایران دارند مانند کشورهای عضو شانگهای آن هم در شرایطی که همه گروه های تئاتر بخش بین الملل در این جشنواره حضور ندارند و عملا این رویداد بین المللی بدون حضور نمایندگان خارجی برگزار خواهد شد؛ اظهار داشت: ما مستقیماً به سمت کشور خاصی نمیرویم، بلکه فراخوان خود را به کشورها ارسال میکنیم. در این راستا، ۲۲۰ مکاتبه از طریق ایمیل با کشورهای مختلف انجام شد که از میان این آثار، ۷ اثر برای حضور در بخش بین الملل تئاتر فجر برگزیده شد.
وی افزود: در بین این ۲۲۰ اثر، احتمالاً آثاری از کشورهای عضو بریکس یا شانگهای، و نیز کشورهای اروپایی و آسیایی وجود داشته است؛ اما معیار اصلی ما، کیفیت آثار بود. تمرکز ما بیش از آنکه بر روابط دوستانه با کشورها باشد، بر کیفیت آثار معطوف بود.
دبیر چهل و چهارمین جشنواره تئاتر فجر در مورد عدم حضور اجراهای بین المللی توضیح داد: ما تعاملات و مکاتباتی داشتیم، اما یک کارگروه متشکل از نمایندگان ما، وزارت امور خارجه و سایر نهادهای مربوطه، تصمیمگیری در خصوص این آثار را بر عهده داشت. البته باید ذکر شود که برخی از آثار خود انصراف دادند و در مورد برخی دیگر نیز تصمیم گروهی بر عدم حضور آنها اتخاذ شد.
«سید وحید فخر موسوی» در پایان این گفت و گو در مورد مطالباتی که نسبت به عدم سفارش تولید اجرا توسط جشنواره فجر وجود دارد خاطرنشان نمود: به نظر شخص من، جشنواره جای تولید اثر نیست، بلکه محل مرور آثار است. تولیدات تازه به جای دیگری مربوط است و ربطی به جشنواره ندارد.