به روایت عطف؛
به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، چند هوش مصنوعی مشهور جهان، در ترکیه به شدت مورد استقبال کاربران قرار گرفتهاند و حالا این کشور در صدر کاربران جهانی قرار گرفته است.
انتشار گزارش «بررسی جهانی دیجیتال 2026» (Digital 2026 Global Overview) نشان داد که ترکیه در استفاده از ChatGPT در جهان پیشرو است. کاربران اینترنت در ترکیه، با اختصاص 94.49 درصد از ترافیک وب مبتنی بر هوش مصنوعی ChatGPT نشان دادند که مهمترین کاربر و مشتری این ابزار در جهان هستند.
این آمار نشان میدهد کاربران در ترکیه، برای دسترسی به اطلاعات از موتورهای جستجوی سنتی به هوش مصنوعی روی آوردهاند و دوران جدیدی از رقابت دیجیتال برای شرکتها آغاز شده است.
دانشگاهیان و متخصصین ترکیه بر این باورند که استفاده گسترده از هوش مصنوعی، در کنار مزایای متعدد، پیامدها و چالشهایی نیز دارد که لازم است به شکل جدی مورد توجه قرار بگیرند.
ترکیه بالاتر از میانگین جهانی
انتشار گزارش «بررسی جهانی دیجیتال 2026» که توسط We Are Social و Meltwater نشاندهنده یک تحول اساسی در عادات دیجیتال و جستجوهای مبتنی بر هوش مصنوعی در ترکیه است که از میانگین جهانی فراتر رفته است.
در حالی که میانگین جهانی در استفاده از هوش مصنوعی ChatGPT در حد 81 درصد است، این نرخ در ترکیه به 94.49 درصد رسیده است.
مهندس حیدر اوزکومورچو متخصص فناوری ارتباطات و بنیانگذار شرکت تحقیقاتی کرمیکرو بر این باور است که شهروندان ترکیه، در کاربری اینترنت، به سرعت عادات و رویههای جستجوگرانه خود را تغییر دادهاند و سریع و اساسی از موتورهای جستجوی سنتی به چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی یک موضوع جدی است که باید به دقت مورد مطالعه قرار بگیرد.
او میگوید: «دوران هژمونی جستجوی گوگل در ترکیه به پایان رسیده و از هر 100 نفری که در ترکیه از هوش مصنوعی استفاده میکنند، 95 نفر هنگام جستجوی یک محصول یا خدمات به راهنماییهای ChatGPT اعتماد دارند. این یک تسلط بیسابقه در جهان است. با توجه به این دادهها، میتوانم به وضوح بگویم که ترکیه کشوری است که استراتژی AIO بیشترین کارایی را دارد و بالاترین بازده سرمایهگذاری را در جهان ارائه میدهد».
کارشناسان بر این باورند که علاوه بر حوزههای سیاسی – اجتماعی و فرهنگی، بخش اقتصاد ترکیه نیز تحت تاثیر استفاده از هوش مصنوعی قرار میگیرد و سال 2026 از نظر اقتصادی سالی چالشبرانگیز خواهد بود. چرا که شرکتها ناگزیرند برنامههای خود برای سال 2026 را حول محور بهینهسازی هوش مصنوعی متمرکز کنند.
در چنین شرایطی، هدایت بودجههای بازاریابی به کانالهای مناسب، از اهمیت حیاتی برخوردار است. گویی مسابقه بزرگی آغاز شده و اگر هوش مصنوعی شرکت شما را توصیه نکند، به این معنی است که شما مشتری را از دست میدهید.
گزارش اقتصادی روزنامه دنیا گازته چاپ آنکارا میگوید: «در اقتصاد تحت فشار و رو به زوال ترکیه، شرکتها به این موضوع حساسند که بودجه بازاریابی خود را چگونه خرج کنند. مشتریان شما به جای آن که از گوگل بپرسند: بهترین نرمافزار حسابداری کدام است یا قابل اعتمادترین شرکت منابع انسانی در استانبول کیست، در مسیر دیگری هستند. آنها از هوش مصنوعی سوال میکنند و اگر هوش مصنوعی شرکت شما را نشناسد و توصیه نکند، به این معنی است که به راحتی آن مشتری را از دست میدهید. برای شرکتهای ترکیهای، فرمول خروج از بحران و دستیابی به رشد در یک فرآیند بهینهسازی نهفته است که به زبان هوش مصنوعی صحبت میکند، نه الگوریتمها».
ترکیه و مفهوم «پذیرش دیجیتال»
استفاده گسترده از ابزارهای هوش مصنوعی در کنار نفوذ بالا و گستردگی اینترنت در ترکیه، اصطلاحاً با مفهوم «پذیرش دیجیتال» توصیف شده است. چرا که ترکیه از نظر تعامل کاربران با ChatGPT و رابطهای هوش مصنوعی مولد، حتی بالاتر از میانگین جهانی است. دلایل این امر را باید به این شکل دسته بندی کرد:
جمعیت جوان و متصل،
استفاده گسترده از تلفنهای هوشمند،
دسترسی گسترده به اینترنت موبایل.
این شرایط منجر به جذب سریع ابزارهای دیجیتال در بین مصرفکنندگان و متخصصان میشود. مورد بعدی، کنجکاوی و تلاش برای حل مسئله است. آن هم در شرایطی که چتباتهای هوش مصنوعی برای دسترسی به اطلاعات عملکرد سریعی دارد و مدلهای زبانی میتوانند به رفع شکافهای موجود در اکوسیستمهای اطلاعاتی سنتی کمک کنند.
یکی از موارد مهمی که در قلمرگشایی هوش مصنوعی در ترکیه، مورد توجه پژوهشگران این حوزه قرار گرفته، توجه به الگوهای کار و بهرهوری است. مشخص شده که بسیاری از کاربران ترکیهای از ChatGPT برای موارد زیر استفاده میکنند:
نوشتن مقاله و رزومه،
ترجمه انگلیسی،
کمک در کدنویسی نرمافزار،
پشتیبانی از امتحانات یا تکالیف.
اغلب این موارد، نشان دهنده کاربرد ابزاری است تا صرفاً سرگرمی.
برخی از کارشناسان با دیدگاهی انتقادی، معتقدند که این استقبال گسترده، چیزی در حد یک مُد گذرا است و آن چه اهمیت حیاتی دارد، نوآوری، تنظیم مقررات و ادغام در موسسات خروجی هستند. اما دسته مقابل میگویند: استفاده بالای ChatGPT در ترکیه نشانگر آمادگی دیجیتال و تقاضای برآورده نشده برای کمک سریع و وظیفهمحور است.
پیامدهای مثبت و منفی برای ترکیه
استفاده گسترده از هوش مصنوعی در ترکیه، طرفدارانی دارد که پیامد مثبت آن را دسترسی گستردهتر به ابزارهای دانش و بهرهوری قلمداد میکنند. به ویژه در جامعهای که تقاضا برای کسب آموزش عالی بالا است، سواد دیجیتال به سرعت در حال رشد است و موانع زبانی دسترسی به منابع جهانی را محدود میکند.
در چنین شرایطی، ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند: دسترسی به ترجمه زبان را دموکراتیزه کنند، تحقیق و نوشتن را سرعت بخشند و استقلال یادگیری را افزایش دهند. در جهانی که تسلط بر هوش مصنوعی به طور فزایندهای با موفقیت در بازار کار مرتبط است، استفاده زیاد ترکیه نشان میدهد جمعیتی که به طور فعال در حال آزمایش هوش مصنوعی هستند، میتواند یک مزیت برای رقابتپذیری نیروی کار در آینده باشد.
اما در خصوص پیامدهای منفی نیز هشدارهایی داده و به این موارد سلبی اشاره میکنند:
اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی و گسترده شدن پدیدهای به نامِ یادگیری بدون درک،
فقدان درک انتقادی از محدودیتهای هوش مصنوعی،
مشکلات مرتبط با حریم خصوصی دادهها و مالکیت معنوی،
فقدان تشخیص اطلاعات نادرست،
پذیرش غیرانتقادی خروجیهای هوش مصنوعی،
استفاده از هوش مصنوعی برای تقلب به جای یادگیری در مدرسه و دانشگاه،
برونسپاری تفکر به دانشآموزان به جای توسعه آن،
منسوخ شدن مدلهای ارزیابی.
دسترسی به هوش مصنوعی ممکن است شکاف بین جمعیت شهری و روستایی، تحصیلکرده و کم سواد را افزایش دهد. این امر در صورت عدم مدیریت میتواند نابرابری اجتماعی-اقتصادی را تشدید کند.
هوش مصنوعی و ادراک سیاسی
از دید متخصصین، استفاده گسترده از هوش مصنوعی در ترکیه، حاکمیت را با وضعیتی به نام «از دست دادن انحصار روایت» روبرو میکند. آن هم در کشوری که دولت، سالها به دنبال کنترل شدید بر رسانههای جریان اصلی بوده و ارائه دهنده روایتهای قطبی و رهبر محور بوده است.
ترکیه جامعهای حزبی است و در حال حاضر، نزدیک به دویست حزب سیاسی در این کشور فعال هستند. طبیعتاً بخش قابل توجهی از شناخت و آگاهی سیاسی شهروندان، مرهون تبلیغات حزبی و سازماندهی شبکهای آنها است. اما حالا بیم آن میرود که استفاده گسترده از هوش مصنوعی، حتی بر ادراک سیاسی شهروندان نیز تاثیر بگذارد و مردم، تحلیلها و توصیههای یک مدل زبانی هوش مصنوعی را به راحتی بر آموزهها و توصیه های کادرهای برتر و سران حزب مورد علاقه خود، ترجیح دهند.
به عبارتی روشن، هوش مصنوعی قرار نیست همین فردا حاکم سیاسی ترکیه را تغییر دهد، اما به شکل بیسروصدا در حال تغییر نحوه تفکر شهروندان در مورد حکومت است و این روند، در درازمدت اهمیت بیشتری دارد.
هوش مصنوعی در ترکیه، از حیث میزان تاثیرگذاری بر افکار بر رأیدهندگان مردد، ظرفیت بالایی دارد. به ویژه وقتی طبقاتی مانند رأیدهندگان تحصیلکرده اما از نظر سیاسی ناامید، جوانان، طبقه متوسط شهری و رای اولیها، بیشتر تحت تاثیر قرار میگیرند. چرا که آنها عملگراتر هستند و برخلاف اقشار دیگر، وفاداری حزبی بالایی ندارند.
به باور کارشناسان این حوزه، تعامل بالا نشاندهنده ظرفیت و علاقه است اما هنوز معیاری برای رقابتپذیری هوش مصنوعی در مقیاس بزرگ نیست. چرا که هنوز هم، ترکیه در این وادی فاقد یک چارچوب جامع است و به این موارد نیازمند است: رژیم حفاظت از دادهها مطابق با اخلاق هوش مصنوعی، چارچوب حاکمیت هوش مصنوعی و حفاظتهای عمومی در برابر سوء استفاده در سیاست یا آموزش.
پروفسور دکتر آیدینلی محقق هوش مصنوعی و آموزش معتقد است که ترکیه میتواند با ادغام هوش مصنوعی در صنایع کوچک و متوسط، تحقیقات و خدمات دیجیتال، شکافهای توسعه را پر کند.
اما دکتر مهمت باشتوغ هشدار میدهد که دستیابی به نتایج مثبت، از سویی به سیاستگذاری صحیح و از دیگر سو به ارتقای سواد دیجیتال کاربران بستگی دارد.
انتهای پیام/