به روایت عطف؛
به گزارش دفتر منطقهای خبرگزاری تسنیم، «سید احمد سجادی» کارشناس مسائل افغانستان در مطلبی نوشت که سقوط یک پهپاد نظامی پیشرفته در ولایت «میدانوردک» که منابعی آن را از نوع «ام کیو-9 ریپر» (MQ-9 Reaper) و متعلق به ایالات متحده معرفی کردهاند، بار دیگر حاکمیت هوایی افغانستان و تداوم حضور پنهان آمریکا در آسمان این کشور را به صدر بحثهای امنیتی بازگردانده است.
این حادثه، بخشی از مجموعهای از پروازهای پهپادی پیشرفته است که طی سالهای اخیر طالبان بارها نسبت به آنها هشدار دادهاند و موضوع را چالش جدی حاکمیت و امنیت افغانستان عنوان کردهاند.
بر اساس اظهارات کارشناسان نظامی، ام کیو-9 ریپر پهپادی سنگین، مدرن و چندمنظوره است که ارزش آن بین 30 تا 40 میلیون دلار برآورد میشود. این پهپاد نه برای مأموریتهای آزمایشی، بلکه برای نظارت اطلاعاتی، شناسایی بلندمدت و عملیات دقیق نظامی طراحی شده و حضور آن در آسمان افغانستان حامل پیامهای روشن امنیتی و سیاسی است.
اظهارات طالبان؛ روایت سیاسی یا دادههای قابل بررسی؟
مقامهای حکومت طالبان در سالهای اخیر بارها از پرواز پهپادهای آمریکایی بر فراز افغانستان انتقاد کردهاند. «ذبیحالله مجاهد» سخنگوی طالبان چندی قبل، صراحتاً اعلام کرده بود: «هواپیماهای بیسرنشین آمریکا از فضای پاکستان عبور میکنند و حریم افغانستان را نقض میکنند.»
همچنین شیرمحمد عباس استانکزی، معاون سیاسی وزارت خارجه طالبان، گفته بود که این موضوع بارها در گفتگو با هیئتهای آمریکایی مطرح شده و طالبان خواستار توقف آن شدهاند. استانکزی حتی مدعی شد که پاکستان در ازای اجازه عبور پهپادهای آمریکایی، مبالغ هنگفتی از واشنگتن دریافت میکند و شواهد ویدئویی مسیر پرواز پهپادها را در اختیار دارد.
از سوی دیگر، «محمد یعقوب مجاهد» وزیر دفاع طالبان نیز ضمن اشاره به تخریب سامانههای راداری افغانستان در زمان خروج نیروهای خارجی، گفته بود که دادههای ابتدایی نشان میدهند پهپادهای آمریکایی از طریق پاکستان وارد حریم هوایی افغانستان میشوند. هرچند پاکستان این اتهامات را رد کرده، اما پرسش کلیدی این است که آیا دادههای فنی و جغرافیایی، روایت طالبان را تقویت میکند یا تضعیف؟
بررسی فنی؛ ام کیو-9 از کجا منطقیتر پرواز میکند؟
به طور کلی، ام کیو-9 ریپر پهپادی با مداومت پروازی بالا است که میتواند بین 14 تا 27 ساعت بهطور مداوم پرواز کند. سرعت کروز آن حدود 300 کیلومتر در ساعت و شعاع عملیاتی مؤثرش حدود 1800 تا 2200 کیلومتر است. طراحی این پهپاد برای پرواز در ارتفاع بالا و مصرف سوخت اقتصادی، امکان عملیات از پایگاههای دور را فراهم میکند.
با این حال، در دکترین نظامی، «امکان فنی» با «انتخاب عملیاتی» تفاوت دارد. برای مأموریتهای گشتزنی و نظارت مستمر، ارتشها معمولاً نزدیکترین و کمهزینهترین مسیر را انتخاب میکنند بنابراین از این منظر؛ پرواز از پایگاههایی مانند «العدید» قطر به افغانستان، هرچند ممکن، اما طولانی (تا وردک حدود 1800 کیلومتر و سایر مناطق افغانستان کمتر)، پرهزینه و پرریسک است و مستلزم عبور از چندین حریم هوایی حساس است.
عبور از آسمان ایران با توجه به مخاصمه آشکار تهران و واشنگتن، عملاً منتفی است و در عین حال کشورهای آسیای مرکزی نیز به دلیل ملاحظات روسیه و نبود شواهد علنی، گزینهای کماحتمال به شمار میروند.
در مقابل، فاصله جنوب و غرب پاکستان تا مرکز افغانستان (ولایت وردک) بین 400 تا 800 کیلومتر است؛ مسافتی ایدهآل برای ام کیو-9 که امکان گشتزنی طولانیتر، مصرف سوخت کمتر و بازگشت امنتر را فراهم میکند. این همان جایی است که ادعاهای طالبان با منطق فنی همپوشانی پیدا میکند.
سابقه همکاری واشنگتن–اسلامآباد
حتی اگر ادعای وجود پایگاه فعال آمریکایی در پاکستان را کنار بگذاریم، سابقه همکاریهای اطلاعاتی و نظامی دو کشور بهویژه در دهههای گذشته در چارچوب جنگ با تروریسم واقعیتی انکارناپذیر است. خود مقامات پیشین آمریکا و پاکستان در گذشته به همکاریهای غیرعلنی در زمینه عملیات پهپادی اذعان کردهاند. افزون بر این، اعتراف یک مقام ارشد وزارت دفاع آمریکا (دیوید اف. هلوی معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور هند و اقیانوس) در سال 2021 مبنی بر موافقت پاکستان با استفاده آمریکا از حریم هوایی این کشور برای دسترسی به افغانستان، وزن تحلیلی این سناریو را افزایش میدهد.
وقتی حاکمیت هوایی افغانستان به چالش کشیده میشود
تا کنون هیچ نشانهای از سرنگونی عمدی پهپاد منتشر نشده و در نتیجه نقص فنی محتملترین علت سقوط است. با این حال، حتی اگر حادثه ناشی از مشکلات فنی باشد، اصل حضور ام کیو-9 ریپر پیام روشنی دارد: ایالات متحده، علیرغم خروج نظامی، نظارت هوایی بر افغانستان را متوقف نکرده است.
نبود سامانههای راداری مؤثر در افغانستان، این کشور را به فضایی آسیبپذیر در برابر پروازهای شناسایی خارجی تبدیل کرده و پرسشهای جدی درباره حاکمیت و استقلال امنیتی افغانستان مطرح میکند.
سقوط این پهپاد بیش از یک حادثه فنی ساده است؛ نشان میدهد که پرواز پهپادهای آمریکایی بدون مجوز رسمی، برای طالبان یک خط قرمز آشکار است. چنین اقداماتی میتواند تنشهای دیپلماتیک جدی میان طالبان، آمریکا و کشور مبدأ پروازها ایجاد کند.
سقوط پهپاد در وردک به نظر میرسد نقطه تلاقی ادعاهای سیاسی طالبان، دادههای فنی پهپادی و واقعیتهای ژئوپلیتیکی منطقه است. این رویداد بار دیگر این پرسش مهم را مطرح میکند که افغانستان تا چه زمانی بدون کنترل مؤثر بر آسمان خود باقی خواهد ماند و این خلأ چگونه میتواند آینده امنیتی و روابط منطقهای این کشور را شکل دهد.
انتهای پیام/.